.

فرهیختگان شریف مهر - کنکور 95 - مشاوره تحصیلی 95
کانال تلگرام ما
لیست قیمت 1395
لیست قیمت محصولات آموزشی فرهیختگان شریف مهر
موسسه خیریه محک
خرید آنلاین محصولات
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
خرید آنلاین محصولات فرهیختگان شریف مهر
منو سایت
نماد ساماندهی
logo-samandehi
نماد اعتماد موسسه
فرهیختگان شریف مهر
موسسه فرهیختگان شریف مهر
شماره ثبت موسسه: 29912
سال تاسیس: 1391

استعلام موسسه از ثبت اسناد كشور


فرهیختگان شریف مهر
رتبه وبسایت
Check PageRank
رسانه تصویری سایت
رسانه تصویری فرآیند پاسخ
ما را دنبال کنید
فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر
برترین و خلاصه ترین جزوه ریاضی
برترین و خلاصه ترین جزوه ریاضی تند آموز کشور
عضویت در خبرنامه

برای دریافت آخرین مطالب در ایمیل خود کلیک کنید

فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر فرهیختگان شریف مهر

مقاله آموزشی اسفنج ها

159far.png (350×250)

اسفنج ها جانوران متعلق به شاخه ی porifera هستند. اسفنج ها جانوران پر سلولی ای هستند که بدنشان سرتاسر، حفره ها و کانال هایی است که به آب و مواد غذایی اجازه ی گردش در داخل بدن را می دهد.  بدن اسفنج ها متشکل از سه لایه ی تمایز نیافته است که یکی ار ان ها سطح خارجی بدن و دیگری سطح حفره ها و کانال ها را پوشش می دهد و یک لایه سلول نیز بین این دو لایه قرار می گیرد. با توجه به اینکه در بیشتر جانوران سلول های تمایز یافته دیده می شود در مورد اسفنج ها این نکته جالب توجه است که سلول های ان ها تمایز نیافته هستند.

مقدمه
اسفنج ها ساده ترین جانورانی هستند که بر روی کره ی زمین زندگی می کنند. ان ها را جزو جانوران به حساب می آوریم چون جاندارانی پرسلولی ، هتروتروف و بدون دیواره ی سلولی هستند. برای توضیحات بیشتر مقاله ی مربوط به جانوران را مطالعه کنید.

اسفنج ها فاقد اندام و بافت های مشخصی هستند و بدن آن ها دارای یک اسکلت داخلی از جنس اسپونجین یا اسپیکول هایی از کربنات کلسیم یا سیلیکا می باشد. بدن اسفنج ها بر خلاف بیشتر جانوران فاقد تقارن است و شکل بدن آن ها بر اساس شرایط محیطی برای جذب بهتر آب و مواد غذایی مشخص می شود. بدن اسفنج ها دارای یک حفره ی بزرگ مرکزی به نام osculum است که محل ورود و خروج آب به بدن جانور است. آب از طریق این حفره که حفره ی مرکزی نیز خوانده می شود وارد بدن شده، بعد از جذب شدن مواد غذایی اش، از طریق همان حفره دفع می شود.

اسفنج ها جانوران دریا زی بی حرکتی هستند که بیشتر آن ها در آب های آزاد (آب های شور ) زندگی می کنند. اسفنج ها را می توان در همه جای اقیانوس ها از آب های کم عمق گرفته تا اعماق ۸۸۰۰ متری یافت. با این وجود برخی از اسفنج ها در آب های شیرین نیز یافت می شوند.

تقریبا ۵ الی ۱۰ هزار گونه از اسفنج ها شناخته شده اند که از باکتری ها تغذیه می کنند. ولی با این وجود برخی از گونه های اسفنج ها نیز وجود دارند که به شکل همزیست با میکروارگانیسم های فتوسنتز کننده زندگی می کنند. این میکرو ارگانیسم ها اغلب، غذا و اکسیژنی بیش از مقدار مورد نیاز خود تولید می کنند و اسفنج ها از این غذا و اکسیزن بهره مند می شوند. برخی از گونه های اسفنج ها که در محیط هایی زندگی می کنند که غذایی کمی در دسترسشان است، در طی تکامل به نوعی گوشتخوار شده اند و از جانوران دیگر تغذیه می کنند.

بیشتر گونه های اسفنج ها توسط تولید مثل جنسی ، نسل خود را پایدار نگه داشته و تولید کثل می کنند. اسفنج ها سلول هایی جنسی به نام اسپرم ها را آزاد می کنند که به سلول جنسی ماده به نام تخمک که از جانداری دیگر رها شده است لقاح یافته و سلول لقاح یافته تبدیل به یک لارو می شود که شنا کنان ، به دنبال محلی جدید برای ایجاد یک اسفنج جدید می گردد. همینطور اسفنج هایی که قطعه قطعه می شوند، هر قطعه از ان ها می تواند یک اسفنج جدید به وجود آورد . علاوه بر این اسفنج ها توس تولید مثل غیر جنسی و جوانه زدن هم می توانند تکثیر شوند.

در بیشتر اسفنج ها مزوفیل (ردیف سلول های بین لایه داخلی و خارجی ) به عنوان یک اسکلت داخلی برای اسفنج عمل می کند و تنها اسکلت تقویت کننده ی اسفنج هایی است که برای مثال سطح سنگ ها را پوشش می دهند و پوشش سختی ایجاد می کنند. این بافت مزانشیم اغلب توسط مواد معدنی یا رشته های پروتئین اسپونجین یا هر دو تقویت می شود. دمواسپونج ها (دسته ای از اسفنج ها ) از پروتئین اسپونجین استفاده می کنند . برخی دیگر از اسفنج ها از سیلیکا و برخی دیگر از کربنات کلسیم. دمو اسپونج ها گروه بسیار وسیعی هستند و شامل تقریبا ۹۰ % از تمام اسفنج های می شوند که تا کنون شناخته شده اند. اسفنج های کالکارئوس که دارای اسکلت کربنات کلسیمی هستند این دسته از اسفنج ها اغلب محدود به آب های کم عمق هستند که در ان ها ساختن کلسیم کربنات راحت تر است و شرایط برای ساختن آن مهیا تر. اسفنج های شیشه ای نیز دسته ای از اسفنج ها هستند که دارای اسکلت از جنس سیلیکا می باشند و محدود به نواحی عمیق اقیانوس ها می شوند که در ان ها شکارچی کمتری نیز وجود دارد. فسیل های تمام انواع اسفنج ها در سنگ هایی کشف شده است که بعضا قدمت آن ها به ۵۸۰ میلیون سال قبل می رسد. همچنین آرکئوسیاتید ها که منقرض شده اند نیز اکنون جزو اسفنج ها به حساب می آیند. این جانوران در ۵۳۰ الی ۴۹۰ میلیون سال قبل می زیسته اند.

نزدیک ترین خویشاوند اسفنج ها به نظر میرسد کوانوفلاژلات ها باشند که آغازیانی تک سلولی و تاژک دار هستند. کوانوفلاژلات ها شباهت بسیار زیادی به سلول هایی دارند که در اسفنج ها مسئول به حرکت در آوردن آب داخل حفره ها و کانال ها بوده و باکتری ها و مواد غذایی را از آب میگیرند. اسفنج ها را به عنوان یک گروه منوفیلتیک ( مونو فیلتیک ) به حساب نمی اورند (گروه مونو فیلتیک : گروهی از جانداران که از یک جد مشترک (نیای مشترک ) به وجود امده باشند و تنها نواده های آن جد (نیا ) باشند. ). به این دلیل اسفنج ها را یک گروه مونوفیلتیک به حساب نمی آورند که معتقدند یومتازوآ ها (جانوران پیچیده تر ) نیز گروه ی از جانوران هستند که از اسفنج ها تکامل یافته اند. این دانشمندان معتقدند جانوران پیچیده تر از برخی از دسته های اسفنج های کالکارین و دمواسپونج ها به وجود امده اند. هر چند تحقیقات انجام شده در سال ۲۰۰۸ مدارکی را نشان می دهد که پیشنهاد می کنند جانوران پیچیده تر از comb jellies (شانه داران) تکامل یافته اند.

ادامه در ادامه مطلب

ویژگی ها
اسفنج ها جانوران عضو شاخه ی porifera هستند و به عنوان متازوآن های بی حرکت ( جانوران پرسلولی بی حرکت) تعریف می شوند. این جانداران دارای ورودی و خروجی هایی برای آب هستند که توسط یک حفره ی پوشیده از سلول هایی به اسم کوانوسیت ها به هم متصل شده اند. کوانوسیت های سلول هایی هستند که دارای یک تاژک می باشند و شباهت زیادی به آغازیانی به نام کوانوفلاژلات ها دارند. تعداد انگشت شماری از اسفنج ها که گوشت خوار شده اند، سیستم انتقال آب و کوانوسیت های خود را در طی تکامل از دست داده اند. سلول های این گونه اسفنج ها توسط اتصال به یک غشای پایه به هم مرتبط می شوند. غشای پایه در سایر اسفنج ها دیده نمی شود. اسفنج ها هیچ دستگاه و بافت تمایز یافته ی جداگانه ای از جمله سیستم عصبی ندارند با این وجود برخی از سلول های لایه های خارجی ان ها می توانند به لایه های عمقی نفوذ کرده و تغییر نقش و عملکرد دهند

ساختار اسفنج ها
انواع سلول ها:

بدن اسفنج ها یک توده تو خالی است که شکل آن توسط مزوهیل حفظ می شود. مزوهیل (قبلا مزانشیم گفته می شد) یک ماده ژل مانند است که به طور عمده از کلاژن تشکیل شده است. سطح داخلی بدن اسفنج ها (سطح رو به حفره ی داخلی ) از یک لایه از سلول هایی به نام کوانوسیت ( سلول های یقه ای ) پوشیده شده است. کوانوسیت ها سلول های استوانه ای شکلی هستند که اطراف تاژک آن ها توسط یک طوقه یا یقه پوشیده شده است و به همین دلیل سلول های یقه ای نامیده می شوند (شکل روبرو). حرکت موجی این تاژک ها آب را در حفره داخل بدن اسفنج به جریان در می آورد.

همه اسفنج ها دارای اوستیوم ( جمع آن : اوستیا ) هستند. اوستیوم ها کانال هایی هستند که با عبور از مزوهیل به حفره داخلی باز می شوند. این کانال ها توسط سلول هایی لوله مانند به نام پوروسیت ایجاد می شوند. همچنین پوروسیت ها دروازه های قابل کنترل برای این کانال ها نیز ایجاد می کنند.

پیناکوسیت ها سلول های صفحه مانندی هستند سایر سطوح اسفنج را می پوشانند ( هر سطحی که توسط کوانوسیت ها پوشیده نشده است ) همچنین پیناکوسیت ها می توانند غذاهای بزرگی که نمی توانند از اوستیوم ها رد شوند را تجزیه می کنند. علاوه بر این ها، پیناکوسیت هایی که در قاعده اسفنج قرار دارند مسئول اتصال جانور به سطح هستند.

سایر انواع سلول هایی که بدن اسفنج ها را می سازند عبارتند از:

لوفوسیت : سلول آمیب مانندی که در مزوهیل اسفنج حرکت کرده و کلاژن ترشح می کند.

کولنسیت : نوع دیگری از سلول های ترشح کننده ی کلاژن

سلول های رابدیفر : مسئول ترشح پلی ساکارید های سازنده مزوهیل

اووسیت و اسپرماتوسیت : سلول های تولید مثلی اسفنج هستند

اسکلروسیت : مسئول ترشح اسپیکول ( خار های کوچک معدنی ) . اسپیکول ها در بیشتر اسفنج ها به عنوان اسکلت عمل کرده و در دفاع از جانور نیز نقش دارند.

نوع دیگری از اسفنج ها به نام DEMOSPONGES سلول هایی به نام اسپونجوسیت دارند که وظیفه ترشح نوع خاصی از کلاژن را بر عهده دارند. این کلاژن ها پلیمریزه شده و رشته های ضخیمی را تشکیل می دهند که به استحکام مزوهیل کمک می کند.

میوسیت ها : سیگنال های الکتریکی تولید می کنند و منجر به انقباض بخشی از بدن اسفنج می شوند.

سلول های خاکستری به عنوان سیستم ایمنی اسفنج عمل می کنند.

آرکئوسیت ها یا همان آمیبوسیت ها سلول های چندظرفیتی هستند به این معنی که می توانند به عنوان سلول های دیگر با وظایف متعدد تبدیل شوند.

اسفنج های شیشه ای
اسفنج شیشه ایجریان آب

سنسیشیوم اصلی

اسپیکول

کوانوسنسیشیوم

یک اسفنج شیشه ای
اسفنج های شیشه ای دارای فرم دیگری از آرایش سلولی در بدنشان هستند. در این اسفنج ها، اسپیکول ها (خار ها ) که به طور عمده از سیلیس ساخته شده اند، یک شبکه ی داربست مانند ایجاد می کنند که در بین بافت اصلی دیده می شود. بافت اصلی بدن این اسفنج ها مانند یک تار عنکبوت است که شامل همه انواع سلول های اسفنج ها می شود. این بافت یک سنسیشیوم است به این معنی که یک سلول با تعداد زیادی هسته است. یا به عبارتی می توان گفت چندین سلول هستند که یک غشای پلاسمایی مشترک دارند.

مایع داخل این توده بزرگ سلولی جریان یافته و هسته ها و اندامک ها را جابجا می کند.

اسفنج های شیشه ای به جای کوانوسیت ها، یک سنسیشیوم دیگر نیز دارند که کوانوسنسیشیوم نامیده می شود. این سلول های بزرگ حفراتی را شکل می دهند که آب از داخل آن ها رد می شود. سطح داخلی این مجرا توسط اجسام یقه ای پوشیده شده است که هر کدام از یک یقه و یک تاژک تشکیل می شوند. حرکت تاژک ها آب را از طریق این مجاری به داخل بدن و بینابین ساختار تار عنکبوتی می کشد.

برخی از سلول های اسفنح های شیشه ای دارای یک سلول و سیتوپلاسم واحد هستند ولی این سلول ها نیز توسط زوائد سیتوپلاسمی به سایر سلول ها و به سنسیشیوم متصل می شوند.

اسکلروسیت هایی که اسپیکول اسفنج را می سازند هر کدام چندین هسته دارند. در لارو اسفنج، این سلول ها توسط پل های سیتوپلاسمی به سایر سلول ها و بافت ها متصل شده اند. این ارتباطات سلولی در اسفنج های بالغ دیده نشده اند.

جریان آب و ساختار بدنی اسفنج ها
ساختار بدن اسفنج ها

لوکونوئید سیکونوئید آسکونوئید

پیناکوسیت کوانوسیت مزوهیل جریان آب
ساختار بدن انواع اسفنج ها
بیشتر اسفنج ها مانند دودکش عمل می کنند. آن ها آب را در بخش های پایینی بدن گرفته و آن را از اسکولوم (دهان کوچک) در فوقانی ترین بخش تنه آزاد می کنند. اسفنج ها می توانند جریان آب را با بستن یا تنگ تر کردن اسکولوم یا حفره های ورودی کنترل کنند. همچنین زنش تاژک ها نیز می تواند این جریان را تعدیل کند. وقتی که آب پر از شن یا مواد زائد و مضر باشد، اسفنج ها به راحتی جریان آب را متوقف می کنند.

پیناکوسیت ها و کوانوسیت ها علاوه بر اسفنج ها، بافت پوششی چند جانور پیچیده تر را نیز تشکیل می دهند. این سلول ها توسط اتصالات محکم بین سلولی یا اتصالات محکم به غشای پایه به جایی وصل نیستند. انعطاف پذیری این بافت و قابلیت تغییر شکل مزوهیل که توسط لوفوسیت ها ایجاد می شود، به جانور اجازه می دهد ساختار و شکل بدن خود را تغییر داده و بیشترین سازگاری ممکن را با شرایط محیطی به دست بیاورد.

ساده ترین شکل و ساختار بدنی در اسفنج ها یک شکل لوله ای یا گلدانی است که به نام آسکونوئید شناخته می شود (شکل بالا) ولی این ساختار اندازه و سایز جانور را محدود می کند. این ساختار بدنی با یک اسفنگوسل (حفره داخلی ) ساقه مانند و لوله ای مشخص می شود که توسط یک لایه کوانوسیت ها پوشیده شده است. قطر اسفنج های آسکونوئید به ندرت به بیش از ۱ میلی متر می رسد.

ساختار بدنی اسفنج سیکونوئید برخی از اسفنج ها با تشکیل ساختار سیکونوئید، این محدودیت ها را پشت سر می گذارند. در ساختار سینکونوئید دیواره بدن این جانور، چین و شکنج دار و حفره دار است. فضای داخل این مجاری با کوانوسیت ها پوشیده می شود که با اوستیوم ها به مجاری خارجی این چین و شکنج ها متصل می شوند. بیشتر شدن سلول های کوانوسیت و در نتیجه یشتر شدن سطح تماس جانور با آب محیط، به سینکونوئید ها اجازه می دهد که تا چندین سانتی متر قطر داشته باشند.

الگوی بدنی لوکونوئید، قدرت پمپ کردن آب و توانایی بزرگ تر شدن این جانور را بیشتر افزایش می دهد. در این ساختار بدنی، تقریبا تمام حفره داخلی اسفنج با مزوهیلی پر شده است که داخل این مزوهیل تعداد زیادی حفره و فضای تو حالی وجود دارد. این حفره ها تو سط کانال هایی به هم متصل شده و ساختاری شبکه مانند را تشکیل داده اند. این حفره های بدن اسفنج های لوکونوئید که با کوانوسیت ها پوشیده شده اند، توس همین کانال های شبکه ای، به فضای داخل و خارج بدن اسفنج نیز ارتباط پیدا می کنند.

اسفنج ها لوکونوئید می توانند تا ۱متر قطر هم برسند. با توجه به اینکه بزرگتر شدن اسفنج در فرم لوکونوئید برابر با بیشتر شدن تعداد حفره های شبکه ای است، این اسفنج ها می توانند به انوع مختلف شکل ها و حالت های بدنی دیده شوند برای مثال برخی از این اسفنج ها دقیقا به شکل سطحی که روی آن قرار گرفته اند در میایند و روی سطح پهن می شوند. همه ی اسفنج های آب های شیرین و بیشتر اسفنج های آب های عمیق ساختار لوکونید دارند. شبکه ی حرکت و عبور آب در اسفنج های شیشه ای دقیقا مشابه شبکه عبور آب در اسفنج های لوکونید می باشد.

در هر سه فرم ساختار بدنی اسفنج ها، مقطع عرضی نواحی دارای کوانوسیت بسیار قطور تر از سایر بخش های اسفنج می باشد. این باعث می شود حرکت آب در نزدیکی کوانوسیت ها آرام تر شود و این موضوع به کوانوسیت ها اجازه می دهد راحت تر و بیشتر بتوانند مواد غذایی موجود در آب را به دام بیندازند. برای مثال در یک اسفنج لوکونید کوچک که ۱۰ سانتی متر طول و ۱ سانتی متر قطر داشته باشد، آب با سرعت نزدیک به ۶ سانتی متر در دقیقه وارد بیش از ۸۰٫۰۰۰ کانال ها و سوراخ های ورودی می شود. با توجه به اینکه این اسفنج دارای بیش از ۲ میلیون حفره تاژک دار می باشد که قطر بیشتری از کانال ها دارند، سرعت آب در این حفرات به ۳٫۶ سانتی متر بر ساعت کاهش می یابد. این کاهش باعث می شود کوانوسیت ها به راحتی مواد غذایی موجود در آب را آز آب بگیرند. همه این مقادیر آب از طریق اوکولوم (حفره مرکزی بالای اسفنج ) با سرعتی معادل ۸٫۵ سانتی متر بر ثانیه خارج می شوند. این سرعت بالا نیز به این خاطر ایجاد می شود که بتواند مواد زائد داخل آب دفعی را تا فواصلی دورتر پرتاب کند.

اسکلت اسفنج ها
اسکلت اسفنجدر زیست شناسی اسکلت به هر اندام سفت و مجکم بدن جاندار اطلاق می شود. بدون توجه به اینکه مفصل دارد یا نه و بدون توجه به اینکه با عناصر معدنی تقویت شده باشد یا نه. بافت مزوهیل در بیشتر اسفنج ها به عنوان یک اسکلت داخلی برای اسفنج عمل می کند. و البته تنهای بافت اسکلتی این اسفنج ها نیز به شمار می رود. به طور معمول این مزوهیل توسط ساختار های معدنی به نام اسپیکول ها یا توسط رشته های پروتئینی به نام اسپونجین ها حمایت شده و استحکام می یابد. در برخی موارد هر دوی این ساختار ها در کنار هم به چشم می خورند.

اسپیکول ها اغلب از سیلیکا یا کلسیم کربنات ساخته می شوند. برای مثال اسکلرواسپونج ها ( اسفنجهای سخت ) توده عظیمی از کلسیم کربنات دارند که به عنوان اسکلت بدن اسفنج عمل می کند. این ساختار ها توسط سلول هایی به نام پیناکوسیت ها ترشح می شوند که پوست خارجی اسفنج را مفروش کرده اند. در شکل فوق که بخشی از یک اسفنج را نشان می دهد بافت نارنجی رنگ نشان دهنده کلسیم کربنات و تیغ های خاکستری داخل آن اسپیکول ها هستند.

رده های اسفنج ها
اسفنج ها از قدیم در سه دسته قرار می گرفتند. اسفنج های اهکی (Calcarea) ، اسفنج های شیشه ای (Glass sponges) و دمواسپونج ها (Dempsponges) . ولی بعد ها مطالعات بیشتر روی یکی از زیر رده های دمواسپونج ها به نام همواسکلرومورفا (Homoscleromorpha) نشان داد که این دسته به نوبه ی خود می توانند یک رده ی جداگانه باشند لذا این اسفنج ها نیز از زیر گروهی مو اسفنج ها در آمده و کلاس چهارم این شاخه را تشکیل دادند.

  • برچسب ها : , , ,

  • 7 + 5 =

    برای دریافت رایگان نکات کنکوری کافیست مشخصات خود را به شماره 09121247864 پیامک کنید ! و پیامک های ما رو رایگان بخونید

    نماد اعتماد الکترونیکی بانک ملت به پرداخت ملت سازمان سنجش و آموزش کشور وزارت آموزش و پرورش وزارت علوم و تحقیقات و فناوری
    به ما امتیاز دهید